Warszawa średniowieczna | Medieval Warsaw: Stare Miasto

Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Stare Miasto. Pokaż wszystkie posty

czwartek, 2 czerwca 2016

Makiety i rekonstrukcje rysunkowe Bramy Dworzan, zwanej później Bramą Krakowską. Warszawa, Stare Miasto

Ostatnia aktualizacja: 2.06.2016.

Uwagi: na chwilę obecną postanowiłem opublikować tylko same rysunki, zdjęcia makiet i plany, ale z czasem umieszczę także odpowiedni komentarz do nich.

REKONSTRUKCJE RYSUNKOWE I MAKIETY BRAMY DWORZAN

Ryc.1 Rekonstrukcja bramy z XVI wieku? Fragment makiety w Muzeum Warszawy - Barbakan. Fot. Amicus.

Ryc.2 Rekonstrukcja bramy z XV wieku (2 poł. XV wieku?) Rys.?. Zbiory z Muzeum Historycznego m. st. Warszawy?

Ryc.3 Rekonstrukcja piętnastowiecznej formy kompleksu budowli (2 połowa XV wieku?).
(Źródło: Katarzyna Meyza, Badania archeologiczne na placu zamkowym w latach 1977-1983, "Almanach Muzealny", R.2003, t.4, s. 112, ryc.15)

Ryc.4 Rekonstrukcja czternastowiecznej bramy (2 połowa XIV wieku?). Fragment makiety w Muzeum Warszawy - Barbakan. Fot. Amicus.

Ryc.5 Rekonstrukcja czternastowiecznej bramy (2 połowa XIV wieku?). Fragment makiety w Muzeum Warszawy - Barbakan. Fot. Amicus.

MAPY/PLANY Z BADAŃ ARCHEOLOGICZNYCH

Ryc.6 Rozwarstwienia chronologiczne fragmentów zabudowy. Plac Zamkowy w Warszawie.
(Źródło: Katarzyna Meyza, Badania archeologiczne na placu zamkowym w latach 1977-1983, "Almanach Muzealny", R.2003, t.4, s. 110, ryc.14)

LOKALIZACJA BRAMY DWORZAN

Ryc.7 Żółtym kwadratem oznaczyłem położenie Bramy Dworzan. Fragment planu Warszawskiej Starówki, opracowanej przez Mariusza Brzezińskiego.

piątek, 16 stycznia 2015

Dwa portale gotyckie w fasadzie kamienicy (Stare Miasto, Warszawa)

Ostatnia aktualizacja: 16.01.2015.

Co zachowało się do naszych czasów z epoki średniowiecza na Starym i Nowym Mieście w Warszawie?

Oto ciąg dalszy odpowiedzi na powyższe pytanie.

#6 DWA PORTALE GOTYCKIE W FASADZIE KAMIENICY
RYNEK STAREGO MIASTA NR 21

1. Fragment portalu ostrołukowego (górna część).

Datowanie: ok. połowy XV wieku¹.
Uwagi: jest to pozostałość po pierwotnej kamienicy; wówczas ościeża portalu tej kamienicy były znacznie wyższe i węższe; portal posiadał obramowanie pięciouskokowe, o profilach wałkowych².

Ryc.1 Relikt portalu pierwotnej kamienicy. Stan na 22.06.2012. Fot. Amicus.

2. Portal ostrołukowy (dolna część).

Datowanie: koniec XV wieku³.
Uwagi: posiadał obramowanie czterouskokowe, o profilach wałkowych⁴.

Ryc.2 Młodszy portal ostrołukowy. Stan na 22.06.2012. Fot. Amicus.

Dodatkowe informacje o fasadzie tej kamienicy.

Na lewo od wspomnianych powyżej dwóch zachowanych portali jest jeszcze wyeksponowany w elewacji wątek ceglany, tak zwany gotycki (polski), charakterystyczny dla średniowiecza. Czy on także jest autentyczny? Niestety nie. Ta część fasady została wzniesiona dopiero po II wojnie światowej. Wystarczy zerknąć na zdjęcie na stronie http://fotopolska.eu, gdzie między innymi widać stan tej kamienicy w 1945 roku.

Ryc.3 Fasada kamienicy z wyeksponowanym wątkiem ceglanym.
Stan na 22.06.2012. Fot. Amicus.

PS. W tej kamienicy mieści się obecnie punkt Warszawskiej Informacji Turystycznej.

LOKALIZACJA KAMIENICY Z DWOMA PORTALAMI GOTYCKIMI

Ryc.4 Żółtym kwadratem oznaczyłem kamienicę z powyższymi portalami. Fragment planu Warszawskiej Starówki, opracowanej przez Mariusza Brzezińskiego.

Przypisy:
¹ Stanisław Grzelachowski, Autentyzm w kamienicach warszawskiego Rynku Staromiejskiego, „Spotkania z Zabytkami”, Nr 11-12, 2010, s. 41 (link ten to jednocześnie adres do całego numeru tego czasopisma, opublikowanego w internecie)
² Katalog zabytków sztuki. Miasto Warszawa. Stare Miasto, red. Jerzy Z. Łoziński, Andrzej Rottermund, cz.1, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1993, s. 249; Stanisław Grzelachowski, Autentyzm w kamienicach warszawskiego Rynku Staromiejskiego, „Spotkania z Zabytkami”, Nr 11-12, 2010, s. 41
³ Stanisław Grzelachowski, Autentyzm w kamienicach warszawskiego Rynku Staromiejskiego, „Spotkania z Zabytkami”, Nr 11-12, 2010, s. 41
⁴ Stanisław Grzelachowski, Autentyzm w kamienicach warszawskiego Rynku Staromiejskiego, „Spotkania z Zabytkami”, Nr 11-12, 2010, s. 41

piątek, 9 stycznia 2015

Ściana gotycka z polichromią w kamienicy na Starym Mieście w Warszawie

Ostatnia aktualizacja: 9.01.2015.

Co zachowało się do naszych czasów z epoki średniowiecza na Starym i Nowym Mieście w Warszawie?

Oto ciąg dalszy odpowiedzi na powyższe pytanie.

#5 ŚCIANA GOTYCKA Z POLICHROMIĄ
PARTER KAMIENICY PRZY ULICY RYNEK STAREGO MIASTA 20

1. Informacje o ścianie gotyckiej.

Ryc.1 Ściana gotycka z malowidłami. Stan na 30.10.2014. Fot. Amicus

Datowanie: XV wiek¹.
Uwagi: zbudowana z cegły w układzie polskim; posiada półkoliście zamkniętą wnękę, a w niej trzy ostrołukowe arkadkii na wspornikach z resztkami malowideł; częściowo przemurowana²; natomiast nie posiadam żadnej informacji o małej wnęce, która znajduje się na dole, na prawo od wnęki z polichromią.

2. Informacje o malowidłach.

Ryc.2 Wnęka z resztkami polichromi. Stan na 30.10.2014. Fot. Amicus.

Część górna:

Temat przedstawienia: wizerunek oblicza Chrystusa, adorowanego przez anioły i świętych, czyli tak zwany Veraikon³.
Datowanie: dotychczas zetknąłem się z trzema różnymi; pierwsze to rok ok. 1450⁴; drugie - najpóźniej koniec XV wieku⁵, a trzecie - 1 połowa XVI wieku⁶.
Uwagi: malowidło w części górnej uważane jest za starsze od malowidła w części dolnej⁷.

Ryc.3 Górna część polichromii. Stan na 30.10.2014. Fot. Amicus.

Część dolna:

Temat przedstawienia: Pokłon Trzech Króli ze sceną spotkania orszaków królewskich⁸.
Datowanie: ok. 1515 r.⁹

Ryc.4 Dolna część malowidła. Stan na 30.10.2014. Fot. Amicus.

Ryc.5 Dolna część malowidła. Stan na 30.10.2014. Fot. Amicus.

Tak na marginesie ...
... w jednym z numerów czasopisma „Stolica”, wydanych w 1949 roku, opublikowano artykuł „Freski gotyckie” Władysława Tomkiewicza.

Autor ten omawiając w nim tą część polichromi, zwrócił uwagę na trzy aspekty.

Po pierwsze, że: „Należy (…) wspomnieć o najlepiej zachowanej partii malowidła, przedstawiającej panoramę ufortyfikowanego miasta. Czyżby to miała być ówczesna Warszawa? Jeśli tak (w co osobiście powątpiewam), - byłaby to najstarsza sylweta naszej stolicy.¹⁰”

Po drugie dopatrywał się on w postaci króla, rysów twarzy samego Aleksandra Jagiellończyka, króla polskiego z lat 1501-1506. Poza tym uważał, że postać ta posiada niemalże identyczną koronę z tą, którą znaleziono wraz ze zwłokami Aleksandra Jagiellończyka w podziemniach katedry wileńskiej.¹¹

Ryc.6 Wizerunek Aleksandra Jagiellończyka i kanclerza Jana Łaskiego. Nie wiem tylko, z którego wydania pochodzi ta rycina, bo na karcie tytułowej Statutu Łaskiego z 1506 roku w Muzeum Czartoryskich w Krakowie, jest czarno-biała.
Licencja: domena publiczna.
(Żródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Aleksander_Jagiellończyk#mediaviewer/File:Kanclerz.jpg)

Ryc.7 Sarkofag Aleksandra Jagiellończyka z koroną.
Katedra w Wilnie, Litwa.
Fot. Poznaniak. Licencja: CC BY-SA 2.5.
(Źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Aleksander_Jagiello%C5%84czyk#mediaviewer/File:Sarkofag_Aleksandra_Jagiello%C5%84czyka.jpg)

Po trzecie w orszaku królewskim dostrzegł trzech jeźdźców, różniących się między sobą uzbrojeniem. Według niego pierwszy z nich miał mieć uzbrojenie charakterystyczne dla rycerzy zachodnio-europejskich, drugi dla Tatarów, a trzeci dla …
… husara, takiego jak na obrazie bitwy pod Orszą z 1514 roku, a to za sprawą charakterystycznego kapelusza, którego nosiła ta formacja.¹²

Ryc. Wizerunek husarii spod bitwy pod Orszą z 1514 roku, z charakterystycznymi kapeluszami, ozdobionymi piórami.
(Źródło: http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Krell_Battle_of_Orsha_(detail)_09.jpg. Licencja: domena publiczna)

Ile w tym wszystkim prawdy? Sami osobiście sprawdźcie …
W każdym bądź razie nie udało się mi w wypatrzeć w muzeum, chociażby tych trzech jeźdźców, o których pisał w powyższym artykule Władysław Tomkiewicz.

Uwagi dotyczące powyższych malowideł: są to z niewielu zachowanych zabytków gotyckiego malarstwa ściennego z terenu Mazowsza; stanowią one przykład dekoracji malarskiej późnośredniowiecznej kamienicy mieszczańskiej; wykonane zostały techniką „al secco”, prawdopodobnie farbami temperowymi.¹³

LOKALIZACJA KAMIENICY ZE ŚCIANĄ GOTYCKĄ I MALOWIDŁAMI W JEJ WNĘCE

Ryc.8 Żółtym kwadratem oznaczyłem kamienicę, w której znajduje się Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza. Fragment planu Warszawskiej Starówki, opracowanej przez Mariusza Brzezińskiego.

Dostępność: można zobaczyć je bezpłatnie w godzinach otwarcia Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza, bo znajdują się one na parterze, w tym samym pomieszczeniu co kasa biletowa i szatnia. Godziny otwarcia tego muzeum można zobaczyć na stronie: http://muzeumliteratury.pl.

Bariery architektoniczne: do pokonania schodek przy głównym wejściu do Muzeum Literatury.

Przypisy:
¹ Katalog zabytków sztuki. Miasto Warszawa. Stare Miasto, red. Jerzy Z. Łoziński, Andrzej Rottermund, cz.1, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1993, s. 269.
² Katalog zabytków sztuki. Miasto Warszawa. Stare Miasto, red. Jerzy Z. Łoziński, Andrzej Rottermund, cz.1, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1993, s. 269.
³ Tablica informacyjna pod polichromią w Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza na Starym Mieście; Katalog zabytków sztuki. Miasto Warszawa. Stare Miasto, red. Jerzy Z. Łoziński, Andrzej Rottermund, cz.1, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1993, s. 269.
⁴ Tablica informacyjna pod polichromią w Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza na Starym Mieście
⁵ Jarosław Widawski, Warszawski dom mieszkalny w średniowieczu, Wydawnictwo Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1985, s. 95 ⁶ Katalog zabytków sztuki. Miasto Warszawa. Stare Miasto, red. Jerzy Z. Łoziński, Andrzej Rottermund, cz.1, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1993, s. 269.
⁷ Jarosław Widawski, Warszawski dom mieszkalny w średniowieczu, Wydawnictwo Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1985, s. 95; Tablica informacyjna pod polichromią w Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza na Starym Mieście
⁸ Jarosław Widawski, Warszawski dom mieszkalny w średniowieczu, Wydawnictwo Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1985, s. 95; Tablica informacyjna pod polichromią w Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza na Starym Mieście; Katalog zabytków sztuki. Miasto Warszawa. Stare Miasto, red. Jerzy Z. Łoziński, Andrzej Rottermund, cz.1, Wydawnictwo Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1993, s. 269
⁹ Jarosław Widawski, Warszawski dom mieszkalny w średniowieczu, Wydawnictwo Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1985, s. 95; Tablica informacyjna pod polichromią w Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza na Starym Mieście
¹⁰ Władysław Tomkiewicz, Freski gotyckie, „Stolica”, R. 1949, Nr 16/17 (127-128), s. 10
¹¹ Tamże, s. 10
¹² Tamże, s. 10
¹³ Tamże, s. 10

piątek, 12 grudnia 2014

Fragment fundamentu muru, chroniącego miasto od strony Wisły (Stare Miasto, Warszawa)

Ostatnia aktualizacja: 12.12.2014.

Co zachowało się do naszych czasów z epoki średniowiecza na Starym i Nowym Mieście w Warszawie?

Oto ciąg dalszy odpowiedzi na powyższe pytanie.

#5 FRAGMENT FUNDAMENTU MURU OBRONNEGO OD STRONY WISŁY
CENTRUM INTERPRETACJI ZABYTKU PRZY ULICY BRZOZOWEJ 11/13

Ryc.1 Fragment kamiennego fundamentu. Stan na 30.10.2014. Fot. Amicus.

Datowanie: wzniesiony po 23 listopada 1379 roku na mocy umowy księcia Janusza I Starszego z mieszczanami warszawskimi¹.
Uwagi: zostały odkryte w 2008 roku, podczas badań archeologicznych poprzedzających utworzenie w kamienicy ekspozycji Centrum Interpretacji Zabytku².

Ryc.2 Fragment fundamentu muru obronnego, udostępnionego zwiedzającym wraz z tablicami informacyjnymi (ekspozycja). Fot. Amicus

CIEKAWOSTKA

Książę Janusz Starszy wspomniał w dokumencie z 23 listopada 1379 roku o tym, że:

"jeżeliby (…) obcy czy przybysze, a mianowicie robotnicy, zatrudnieni przy budowie muru i rzeczonego miasta, między sobą w jakiś sposób się spierali i poranili, albo (…) wywiązała się między nimi jakaś kłótnia, tak że zasługiwaliby na karę, powinni być sądzeni (…) przed rajcami rzeczonego miasta, z tym (…) zastrzeżeniem, że, jeżeli pośród nich będzie popełnione zabójstwo, wtedy chcemy, żeby tacy byli przekazani przed nasz sąd.(…)”³,
"Wolno będzie (…) mieszczanom dla prac dotyczących muru wydobywać wapno w naszych dobrach (…), również rycerskich, zakonnych czy jakiegokolwiek innego rodzaju, wydobywać i wywozić kamienie, wycinać kloce drzewne, posiadać i zbierać bez przeszkody i w spokoju wszystkie inne potrzebne rzeczy sposobne do [wznoszenia] muru. (…),"⁴
"Aby (…) łatwiej przez tych naszych mieszczan mur mógł być wytyczony i ukończony rzeczonym mieszczanom (…) dajemy (…) od daty niniejszej aż do ośmiu lat (…) całkowitą wolność, podczas której (…) mieszczanie będą całkowicie wolni (…) od wszelkich naszych opłat, czynszów i wszystkich obciążeń, i od jakichkolwiek oczynszowań. Dlatego przydzielamy mieszczanom następujące wsie naszego (…) księstwa na przeciąg ośmiu lat, (…): Wawrzyszew, Jazdów, Mostki i Młociny, którą to [wolność] (…) mieszczanie są obowiązani odkupić od Arnolda zwanego Warszawski, naszego (…) sługi, za trzydzieści cztery kopy groszy praskich; te wsie (…) mają być w posiadaniu i użytkowaniu przez tychże mieszczan, wraz ze wszystkimi użytecznościami, dochodami, czynszami, zyskami i pracami, tak jak te dochody zwykły być nam (…) płacone. (…)"⁵,
"(...) jeżeli w czasie (…) wymienionej wolnizny, (…) miastu przydarzy się jakiś (…) nagły gwałt, czy jakieś niebezpieczeństwo, tak (…) że ogniem będzie spalone (…), lub też będzie zarazą (…) spustoszone, iż (…) mieszczanie nie będą mogli (…) wznosić mury, wówczas wszystkie nasze wsie, dane im (…), wraz z poszczególnymi czynszami i naszymi dochodami w mieście i poza miastem, (…), do nas, jak przedtem, winny powrócić. Kiedy zaś miasto odnowi się i polepszy w swoich dobrach, tak że ci mieszczanie będą mogli (…) wznosić mury, wówczas będzie nadal ważna udzielona im ulga wraz ze wszystkimi wsiami, (…), jak to wyżej określiliśmy."⁶. Niestety w trakcie obowiązywania niniejszej wolnizny, Warszawę spotkała tragedia. Doszło do pożaru, bo z tego powodu książę Janusz Starszy przyznał miastu po 30 kóp groszy na trzy lata z cła, na mocy dokumentu wydanego 25 listopada 1384 roku.⁷

LOKALIZACJA FRAGMENTU FUNDAMENTU MURU OBRONNEGO MIASTA WARSZAWY

Ryc.3 Żółtym kwadratem oznaczyłem kamienicę, w której znajduje się Centrum Interpretacji Zabytków. Fragment planu Warszawskiej Starówki, opracowanej przez Mariusza Brzezińskiego.

Dostępność: można zobaczyć je bezpłatnie w godzinach otwarcia Centrum Interpretacji Zabytków, bo znajdują się one na parterze, w pomieszczaniu pomiędzy głównym wejściem do budynku, a kasą biletową. Godziny otwarcia tej placówki dostępne są na stronie: http://ciz.muzeumwarszawy.pl/dla-zwiedzajacych/bilety-godziny-otwarcia-ciz.

Bariery architektoniczne: brak.

Przypisy:
¹Tablica informacyjna na ekspozycji w Centrum Interpretacji Zabytków,
²Tablica informacyjna na ekspozycji w Centrum Interpretacji Zabytków,
³Dzieje Mazowsza i Warszawy. Wybór źródeł, opracował Józef Kazimierski, Ryszard Kołodziejczyk, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1973, s. 24-25,
⁴Dzieje Mazowsza i Warszawy. Wybór źródeł, opracował Józef Kazimierski, Ryszard Kołodziejczyk, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1973, s. 24,
⁵Dzieje Mazowsza i Warszawy. Wybór źródeł, opracował Józef Kazimierski, Ryszard Kołodziejczyk, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1973, s. 23-24,
⁶Dzieje Mazowsza i Warszawy. Wybór źródeł, opracował Józef Kazimierski, Ryszard Kołodziejczyk, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1973, s. 24,
⁷Teodor Wierzbowski, Przywileje królewskiego miasta stołecznego Starej Warszawy, 1376-1772, Warszawa 1913, s. 6, nr 5.

piątek, 10 października 2014

Fasada boczna kamienicy Pod Św. Anną, zwaną też Kamienicą Książąt Mazowieckich: mur gotycki (Rynek Starego Miasta, Warszawa)

Ostatnia aktualizacja: 10.10.2014.

KILKA SŁÓW WSTĘPU

Spacerując sobie po uliczkach Starego i Nowego Miasta w Warszawie, zastanawiałem się nie raz nad tym, co tak naprawdę zachowało się do naszych czasów z epoki średniowiecza, innymi słowy niemych świadków dramatów, czy szczęśliwych chwil ich mieszkańców.

Zatem oto one ...

#3. FRAGMENT MURU GOTYCKIEGO W FASADZIE BOCZNEJ KAMIENICY POD ŚW. ANNĄ, ZWANEJ TEŻ KAMIENICĄ KSIĄŻĄT MAZOWIECKICH (STARE MIASTO)

Datowanie: ok. połowy XV wieku¹.
Uwagi: wzniesiona przed 1466 rokiem².

Ryc.1 Fasada boczna kamienicy z fragmentem muru gotyckiego. Widok od strony ulicy Wąski Dunaj. Stan na 22.06.2012 rok. Fot. Amicus.

Ryc.2 Fasada boczna kamienicy z fragmentem muru gotyckiego. Widok od strony ulicy Wąski Dunaj. Stan na 22.06.2012 rok. Fot. Amicus.

Ryc.3 Fasada boczna kamienicy z fragmentem muru gotyckiego. Widok od strony ulicy Wąski Dunaj. Stan na 22.06.2012 rok. Fot. Amicus.

LOKALIZACJA MURU GOTYCKIEGO W KAMIENICY KSIĄŻĄT MAZOWIECKICH

Ryc.4 Lokalizacja fasady bocznej z murem gotyckim - żółty prostokąt. Fragment planu Warszawskiej Starówki, opracowanej przez Mariusza Brzezińskiego.

Ryc.5 Położenie muru gotyckiego w fasadzie bocznej kamienicy - żółty prostokąt. Fot. Amicus.

środa, 17 września 2014

Rzeźba późnogotycka św. Anny Samotrzeć (Warszawa, Stare Miasto)

Ostatnia aktualizacja: 17.09.2014.

KILKA SŁÓW WSTĘPU

Zatem oto one ...

#1. GOTYCKA RZEŹBA KAMIENNA: FIGURA ŚW. ANNY SAMOTRZEĆ

Datowanie: ok. 1520-1530.¹
Uwagi: jest to jedyna późnogotycka rzeźba kamienna zachowana do naszych czasów, nie tylko w Warszawie, ale także na Mazowszu²; najprawdopodobniej powstała w warsztacie lokalnym³.

Ryc.1 Rzeźba późnogotycka św. Anny Samotrzeć. Fot. J. Szandomirski.
(Źródło: Izabella Galicka, Hanna Sygietyńska, Sztuka w XIV i XV wieku, [w:] Warszawa. Jej dzieje i kultura, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1980, s. 46, ryc. 39)

Ryc.2 Stan rzeźby na 22.06.2012 r. Fot. Amicus.

LOKALIZACJA NINIEJSZEJ RZEŹBY

Ryc.3 Lokalizację rzeźby św. Anny Samotrzeć, oznaczyłem zółtym kwadratem. Fragment planu Warszawskiej Starówki, opracowanej przez Mariusza Brzezińskiego.

Ryc.4 Umieszczenie figury na kamienicy zwanej kamienicą Książąt Mazowieckich, lub Pod Świętą Anną, bądź określana także jako kamienica wójtowska - ścięty narożnik fasady.⁴ Widok z Rynku Starego Miasta.
Fot. Amicus. Licencja: CC BY-SA 3.0.

Przypisy:
¹Izabella Galicka, Hanna Sygietyńska, Sztuka w XIV i XV wieku, [w:] Warszawa. Jej dzieje i kultura, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1980, s. 45-46,
²Izabella Galicka, Hanna Sygietyńska, Sztuka gotycka (XIV - początek XVI w.), [w:] Dzieje Mazowsza do 1526 roku, red. Aleksander Gieysztor, Henryk Samsonowicz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994, s. 441,
³Izabella Galicka, Hanna Sygietyńska, Sztuka w XIV i XV wieku, [w:] Warszawa. Jej dzieje i kultura, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1980, s. 46,
⁴Aleksander Gieysztor, Warszawa gotycka, [w:] Jesteśmy w Warszawie. Miasto dawne i nowe, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1981, s. 77.

piątek, 11 lipca 2014

W 1 połowie XIV wieku chroniły Warszawę przed najeźdźcą wały ziemne?

Ostatnia aktualizacja: 11.07.2014

W artykule Archeologia Warszawy. Stan i potrzeby badań, opublikowanym w 2004 roku na łamach czasopisma „Rocznik Warszawski", pisze Włodzimierz Pela, że: "Jedną z bardziej dyskusyjnych hipotez jest istnienie wału obronnego, chroniącego miasto od strony ul. Podwale, poprzedzającego budowę muru obronnego w XIV wieku. W świetle ostatnich obserwacji wydaje się, iż należy go wykreślić z krajobrazu najstarszej Warszawy"¹.

Wobec tego, czy makieta Bramy Nowomiejskiej z fragmentem wału obronnego z początku XIV wieku, z Muzeum Warszawy w Barbakanie, może być już nieaktualna? Trudno powiedzieć, ale warto o tym pamiętać.

Ryc.1 Makieta Bramy Nowomiejskiej z fragmentem wału ziemnego, z palisadą i ostrokołem. Stan z początku XIV wieku. Makieta wykonana w latach 1954-1955 przez Z. Tomaszewskiego. Muzeum Warszawy (Barbakan).
Fot. Amicus

Ryc.2 Makieta Bramy Nowomiejskiej z fragmentem wału ziemnego, z palisadą i ostrokołem. Stan z początku XIV wieku. Makieta wykonana w latach 1954-1955 przez Z. Tomaszewskiego. Muzeum Warszawy (Barbakan).
Fot. Amicus

Z drugiej strony, jeśli nie wały ziemne, to co ewentualnie mogło chronić miasto przed najeźdźcą? Tylko palisada? Bo ceglanym murem mogła pochwalić się Warszawa dopiero przed rokiem 1339, ale tylko na odcinku, od obecnej Bramy Krakowskiej (pl. Zamkowy) do ulicy Wąski Dunaj, zaś od strony północnej, czyli od strony Bramy Nowomiejskiej, dopiero od około połowy XIV wieku.

W każdym bądż razie, coś zapewne było, niezależnie, czy to wał ziemny, mur, czy palisada, ponieważ w 1339 roku pojawiła się wzmianka, że miasto "jest obwiedzione murem"².

Przypisy:
¹ Włodzimierz Pela, Archeologia Warszawy. Stan i potrzeby badań, "Rocznik Warszawski", t. XXXII, 2004, s. 87
² Józef Kazimierski, Ryszard Kołodziejczyk, Dzieje Mazowsza i Warszawy. Wybór źródeł, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1973, s. 21.

niedziela, 29 czerwca 2014

Archiwalne zdjęcia mojej twórczości: ceramika średniowieczna (Warszawa)

Ostatnia aktualizacja: 29.06.2014.

Długo zastanawiałem się nad tym, czy umieszczać na blogu tego rodzaju zdjęcia. Tym bardziej, że pokazują one moją, mniej lub bardziej udaną próbę odtworzenia - nie mylić z archeologią eksperymentalną - jednego z garnków czternastowiecznych, a odkrytego przez archeologów na Starym Mieście w Warszawie, przy ulicy Wąski Dunaj.

Tak na marginesie dodałbym jeszcze, że oryginalny garnek miał kolor siwy - charakterystyczny dla późnego średniowiecza, bo wypalono go w atmosferze redukcyjnej, czyli bez dostępu tlenu. Natomiast mój ma barwę ceglastą, ponieważ został wypalony w atmosferze utleniającej.

Wbrew pozorom, w późnośredniowiecznej Warszawie także używano garnków o barwie ceglastej. Gabloty muzealne trochę wprowadzają w błąd, bo tam można głównie zobaczyć garnki o kolorze szarym, tak zwane siwaki.

Ryc.1 Fot. Amicus. Licencja: CC BY-SA 3.0

Ryc.2 Fot. Amicus. Licencja: CC BY-SA 3.0

Ryc.3 Fot. Amicus. Licencja: CC BY-SA 3.0

Ryc.4 Fot. Amicus. Licencja: CC BY-SA 3.0

poniedziałek, 22 lipca 2013

Obwarowania miasta Warszawy i zamku książęcego, od początku XIV wieku do końca XV wieku

Ostatnia aktualizacja: 23.07.2013.

Poniższe rysunki pochodzą z książki Mariana M. Drozdowskiego i Andrzeja Zahorskiego, Historia Warszawy, wydanej przez Państwowe Wydawnictwo Naukowe w Warszawie w 1972 roku. Można je zobaczyć także w Atlasie architektury Warszawy, autorstwa Julisza A. Chrościckiego i Andrzeja Rottermunda (Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1977, s.10).

Niestety nieodzwierciedlają one obecnego stanu wiedzy. Brakuje tam niektórych fragmentów murów, wież, nie uwzględniono palisad. To w nawiązaniu do ryc. 2, 3, 4, a na przykład wału ziemnego z początku XIV wieku (Ryc.1), od północy, nie było. Poza tym badania archeologiczne na dziedzińcu Pałacu pod Blachą z lat 2004-2007, wykazały, że gród książęcy w 1 połowie XIV wieku obejmował znacznie większy obszar, niż dotychczas sądzono.

Niebawem szczegółowiej o tym napiszę, wraz z podaniem odpowiedniej literatury, by każdy miał możliwość odniesienia się do tego.

Obwarowania Warszawy z początku XIV wieku

Ryc.1 Początek XIV wieku.

Ryc.2 Koniec XIV wieku.

Obwarowania Warszawy z początku XV wieku

Ryc.3 Początek XV wieku.

Ryc.4 Koniec XV wieku.

czwartek, 11 kwietnia 2013

Rekonstrukcja Zamku książęcego w Warszawie z XV wieku (widok od strony rzeki Wisły)

Ostatnia aktualizacja: 20.02.2014.

Ryc.1 Rekonstrukcja Dworu Książęcego z XV wieku. Widok od strony Wisły.
Copyright by Szlak Książąt Mazowieckich, www.szlakksiazat.pl.
Rysował Grzegorz Bakera.

KILKA SŁÓW O ZABUDOWIE DWORU KSIĄŻĘCEGO

Na powyższym rysunku narysowane są następujące budynki, zaczynając od lewej strony:

Wieża Wielka (Turris Magna)¹,
Dwór (Dom) Wielki (Curia Maior)²,
Wieża Żuraw - dawna brama zwana "Żurawiem" (Szoraw)³.

Stan zabudowy Dworu Książęcego na rysunku Grzegorza Bakery można zawęzić do roku po 1410 począwszy, a skończywszy około połowy XV wieku, lub przed 20 IV 1475 roku, ponieważ:

w latach 1407-1410 zbudowano Dwór (Dom) Wielki⁴,
około połowy XV wieku połączono Wieżę Wielką z Dworem (Domem) Wielkim, aczkolwiek według innych historyków mogło to nastąpić dopiero po 1526 roku; przed połączeniem z Wieżą Wielką, rozkład Dworu (Domu) Wielkiego był dwudzielny, zaś po połączeniu - trójdzielny⁵,
w dokumencie z 20 IV 1475 roku Wieża Wielka jest już nazywana jako Wieża Złamana (turris rupte); według hipotezy Jerzego Garusa przyczyną uszkodzenia Wieży Wielkiej było obsunięcie się skarpy w wyniku powodzi, która nawiedziła Warszawę i okolice w 1474 roku; na osłabienie stabilności skarpy miała także wpływ susza z 1473 roku⁶; Wieży Wielkiej już nie odbudowano do wysokości sprzed katastrofy budowlanej.

Terminu "Zamek", w odniesieniu do kompleksu budynków tworzących rezydencję książęcą na terenie dzisiejszego Zamku Królewskiego w Warszawie, w XV wiecznych źródłach pisanych nigdy nie używano. Określano go jako "książęcy dwór miejski" (curia ducalis). Nazwa wzięła się od wybudowanego głównego budynku Dworu (Domu) Wielkiego.⁷

LOKALIZACJA BUDYNKÓW NA TERENIE OBECNEGO ZAMKU KRÓLEWSKIEGO

Ryc.2 Widok obecny Zamku królewskiego od strony Wisły. Stan na 13.02.2013 rok.

Ryc.3 Lokalizacja budynków na tle obecnej zabudowy Zamku Królewskiego: 1) Wieża Żuraw, 2) Dwór (Dom) Wielki, 3) studnia w Wieży Wielkiej, 4) Wieża Wielka.

Ryc.4 Przybliżona lokalizacja budynków od strony Wisły: 1) Wieża Wielka, 2) Dwór (Dom) Wielki, 3) Wieża Żuraw.

Ryc.5 Przybliżone położenie budynków - Dziedziniec Wielki Zamku Królewskiego. Widok na skrzydło wschodnie i południowo-wschodnie: 1) Wieża Żuraw, 2) Dwór (Dom) Wielki, 3) Wieża Wielka.

Dodatkowe informacje:

lokalizację budynków na ryc.3 i ryc.4, dokonałem na podstawie mapy opracowanej przez Antoniego Kąsinowskiego w: Antoni Kąsinowski, Zamek warszawski a badania architektoniczne [w:] Restytucja Zamku Królewskiego w Warszawie, red. Tadeusz Polak, Wydawnictwo Projekt, Warszawa 2001, s. 59, ryc. 1,
rekonstrukcję Zamku królewskiego z XV wieku można było zobaczyć podczas wystawy Warszawa - miasto książąt mazowieckich w Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie w 2011 roku.

Zobacz także:

Próba wizualizacji grodu w Warszawie za Kazimierza I (1349-1355) w świetle najnowszych badań archeologicznych.

Przypisy:
¹ Ewa Suchodolska, Źródła pisane do dziejów zamku książąt mazowieckich w Warszawie, "Kronika Zamkowa", nr 1-2/ 53-54/ 2007, s. 201
² Tamże, s. 201; Jerzy Garus, Gród i Zamek książąt mazowieckich w Warszawie. Nowe źródła archeologiczne i nowe spojrzenie, "Kronika Zamkowa", nr 1-2/ 53-54/ 2007, s. 15
³ Jerzy Garus, Gród i Zamek książąt mazowieckich w Warszawie. Nowe źródła archeologiczne i nowe spojrzenie, "Kronika Zamkowa", nr 1-2/ 53-54/ 2007, s. 15; Antoni Kąsinowski, Zamek warszawski a badania architektoniczne [w:] Restytucja Zamku Królewskiego w Warszawie, red. Tadeusz Polak, Wydawnictwo Projekt, Warszawa 2001, s. 59, ryc. 1
⁴ Leszek Kajzer, Warszawa, woj. mazowieckie. Zamek Królewski, [w:] Leksykon zamków w Polsce, red. Leszek Kajzer, Warszawa 2001, s. 526
⁵ Ewa Suchodolska, Zamek książąt mazowieckich (ok. 1300-1526); Ewa Suchodolska, Źródła pisane do dziejów zamku książąt mazowieckich w Warszawie, "Kronika Zamkowa", nr 1-2 /53-57/ 2007, s. 201
⁶ Jerzy Garus, Gród i Zamek książąt mazowieckich w Warszawie. Nowe źródła archeologiczne i nowe spojrzenie, "Kronika Zamkowa", nr 1-2/ 53-54/ 2007, s. 29-30
⁷ Ewa Suchodolska, Źródła pisane do dziejów zamku książąt mazowieckich w Warszawie, "Kronika Zamkowa", nr 1-2/ 53-54/ 2007, s. 197-198.